"Een tiener die te vroeg volwassen wordt"

Hoe verder na detentie?

Dit verhaal is waar gebeurd. Omwille van de privacy zijn de namen van de geïnterviewden gefingeerd.

Ze waren alletwee rustige jongens. Beetje geldgebrek en verkeerde vrienden, dat wel. Bijna ongemerkt ging het fout. Wat begon met vandalisme en een dubieus handeltje, ontaardde in een ‘312’ op die bewuste maandagmorgen: beroving met geweld. Even later zaten ze vast. Het stempel ‘crimineel’ dragen ze nog altijd op hun lijf. Maar hulp zorgde ervoor dat er, ook na detentie, nog een toekomst voor ze is.

"Als je vijftien, zestien wordt, ontdek je dat je geld nodig hebt. Een inbraakje lijkt dan een goed idee; je staat er niet bij stil. Langzaam wordt het een gewoonte, haast een verslaving zelfs." Kembal (21) is zestien jaar als hij zijn eerste inbraak pleegt. Hij woont bij zijn ouders in Helmond, met wie hij op zevenjarige leeftijd vanuit Marokko naar Nederland verhuisde. De thuissituatie is echter niet ideaal. Kembal gaat bij zijn broer wonen en zoekt zijn heil bij vrienden. De verkeerde vrienden, zo blijkt al snel. "Dat heb je op dat moment helemaal niet in de gaten. Je bent jong en blut. Elk idee om aan geld te komen is welkom. Vervolgens heb je met elkaar gesprekken over ‘zaken’ en voeg je de daad bij het woord. Mijn eerste inbraak, ik had nooit verwacht dat ik zoiets zou doen. Eigenlijk was ik een tiener die te vroeg volwassen werd."

Kick
Door de succesvolle ‘zaken’ kruiste Kembals levenspad zich met dat van plaatsgenoot Giovanni (26). De Helmonder van Indonesische komaf was op jonge leeftijd al heel actief in de regionale criminaliteit. "Bij mij ging het eigenlijk niet eens om geld. Ik had mijn administratieve diploma gehaald, kon dingen kopen en had voldoende toekomstperspectief. Maar ach, met je vrienden pleeg je wat vandalisme. Je steelt eens wat en ontdekt dat je daarvoor niet wordt gepakt. Op een gegeven moment gaat een van je maten er met de buit van- door. Om hem een hak te zetten wil je de klus overtreffen. En daarna wil je nog grotere zaken doen. Onderling jut je elkaar op om verder en verder te gaan. Het werd een uit de hand gelopen hobby, een steeds grotere kick. Bij mijn eerste 312 sloeg ik mensen van hun scooter en pakte hun telefoon en portemonnee. We voelden ons goed."

Fout
Ondanks het goede leven kwam op een gegeven moment bij Giovanni het besef dat hij fout bezig was. "Ik kan niet zeggen waarom dat gevoel kwam. Het was er ineens. Maar net voordat ik wilde stoppen, werd ik gepakt. Ik was 21 jaar en zat twee maanden in detentie en zes maanden op een project bij een boerderij. Het was zwaar, maar toch goed. Toen ik eruit kwam, brak ik met mijn oude vrienden. Helaas leerde ik nieuwe vrienden kennen die nog slechter waren. Toen kwamen de oude streken weer. Ik wilde wel stoppen maar kon niet, voelde me gedwongen om door te gaan." De vriendenclubjes van Kembal en Giovanni ontmoetten elkaar in het uitgaansleven. Vanwege hun gezamenlijke interesses raakten ze aan de praat. In 2004 beraamden ze samen een beroving van een winkelier die op vaste tijden twee tassen met geld vervoerde. De overval werd nauwelijks voorbereid. Op maandagochtend gingen ze er tijdens de 312 met een van de twee tassen vandoor. "Gelukkig was dat de tas waar het minste geld in zat", zegt Kembal. "Achteraf was dat nog een geluk. Hoefden we later minder af te betalen."

Bezoek
De gestolen auto, die ze bij de overval gebruikten, leidde uiteindelijk tot de aanhouding. Om half zes in de ochtend werden beide jongens van hun bed gelicht. Kembal zat drie weken in detentie. Giovanni kreeg vijf maanden vanwege zijn dikkere dossier. "Ik had nooit gedacht dat ik ooit in de cel zou belanden", zegt Kembal. "Dat wil je niet meemaken. Het harde matras was het ergste en het feit dat je niks hebt te doen. Gelukkig heb ik daar geen nieuwe vrienden gemaakt." De toekomst van de jeugdige criminelen leek voorgoed vergooid. "Toen kwam Linder in onze cel op bezoek", zegt Giovanni. "Zonder hem hadden we het misschien niet gered."

Doel
Linder is Linder Baladien (zijn echte naam), medewerker detentieondersteuningstraject van Bijzonder Jeugdwerk Brabant in Helmond. Sinds november 2002 helpt hij jeugdige delinquenten vanuit hun cel weer op weg naar de maatschappij. Van de 43 jongeren die hij begeleidde, zijn er slechts drie teruggevallen. "Vooral omdat het vrijwillig is", zegt Kembal. "Er komt geen politie of justitie aan te pas en er wordt niet veel met agenda’s en afspraken gewerkt." "Linder gaf ons elke keer een doel", vult Giovanni aan. "Een doel bij het afbetalen van schulden en boetes, doelen bij het terugkeren in de maatschappij, bij contacten met het thuisfront, bij het creëren van een nieuw netwerk en hulp bij het vinden van een baan. Hij heeft ongelofelijk veel voor ons betekend en is heel persoonlijk bij ons betrokken. Door ons strafblad kunnen we veel dingen niet meer doen. Dat stempel van crimineel zit nog steeds aan ons vast. Maar Linder heeft er wel voor gezorgd dat wij weer schuldenvrij een baan en een huis konden krijgen."

Normaal
Momenteel werkt Kembal als lasser en Giovanni bij een callcenter. Banen die zij door bemiddeling van Baladien kregen. Giovanni heeft inmiddels een vrouw en zoontje en geeft samen met Baladien en andere jongeren van het project regelmatig voorlichting op scholen. "Het criminele leven lijkt spannend", zegt hij. "Op dat moment is het alsof je in een film leeft. Maar als ik op die periode terugkijk, zou ik die bladzijden het liefst uit mijn leven wegscheuren." Volgens Kembal is er niets mis met jongeren die hun grenzen willen verkennen. "Als je jong bent, maak je fouten, dat moet kunnen. Maar tieners moeten wel heel goed beseffen dat er op een gegeven moment maar twee keuzes zijn: óf je kiest voor huisjeboompje- beestje óf je wordt draaideurcrimineel. Wij hebben nu gekozen voor het normale leven. Normaal. Dat klinkt misschien saai, maar dit is uiteindelijk de beste keuze die je kunt maken. Geloof ons maar. Wij zijn daar op een harde manier, maar met de hulp van Linder achter gekomen."