Politie en vrijheid

Vrijheid is zo ongeveer het grootste goed in onze maatschappij. Eerder deze maand hebben we de jaarlijkse herdenkingen gehad van de slachtoffers die daarvoor hebben gestreden. En hoe belangrijk we dit vinden, blijkt uit de grote belangstelling die er ieder jaar weer is voor deze herdenkingen. Als politie hebben we ook te maken met vrijheid. In die zin dat wij als enige instantie soms inbreuk mogen maken op de vrijheid van burgers in de samenleving.

Anders gezegd, als politie mogen we soms van iemand de vrijheid tijdelijk ontnemen, oftewel opsluiten. Dat mag niet zomaar, dat laat zich raden. Vrijheid is een grondrecht, daar inbreuk op maken is aan strenge regels gebonden.

Wanneer mogen wij nu iemand van zijn vrijheid beroven, otewel aanhouden, en hoe lang mag zoiets duren?

Verdachte

Wanneer wij iemand willen aanhouden moet dat altijd iemand zijn die voldoet aan de omschrijving ‘verdachte’. Dat ben u als u verdacht wordt van het plegen van een strafbaar feit en dan moeten daar voldoende aanwijzingen voor zijn. Alleen maar een vermoeden is niet genoeg.

Zes uur

Iemand die wordt aangehouden mag om te beginnen maximaal zes uur worden vastgehouden. Eenvoudige zaken die helemaal duidelijk zijn, kunnen normaal gesproken binnen die tijd worden afgehandeld. Bijvoorbeeld bij een verdachte van een winkeldiefstal die op heterdaad is aangehouden, of een automobilist die onder invloed van alcohol de auto bestuurt.

Drie dagen

Bij zaken die wat gecompliceerder zijn, lukt de afhandeling vaak niet binnen die zes uur. Bijvoorbeeld bij een verdachte van een inbraak bij wie een doorzoeking gedaan moet worden. Dan is zes uur niet genoeg. In die gevallen kan een verdachte in het belang van het onderzoek voor de duur van drie dagen worden vastgehouden, dat heet dan ‘in verzekering stellen’. Dat kan wanneer er sprake is van een verdachte die in beeld is voor een misdrijf waarop tenminste vier jaar gevangenisstraf staat. Op diefstal staat bijvoorbeeld vier jaar. Opzettelijke brandstichting waardoor een gevaarlijke situatie ontstaat kan twaalf jaar opleveren. Deze mogelijkheid bestaat echter ook bij sommige misdrijven waarop minder dan vier jaar gevangenisstraf staat. Die zijn door de wetgever specifiek benoemd (bijvoorbeeld bedreiging en oplichting). Voordat iemand in verzekering wordt gesteld, wordt uitgebreid getoetst of er voldoende onderzoeksbelang is om de verdachte vast te houden. Deze termijn van drie dagen kan eenmaal worden verlengd met een tweede termijn van drie dagen. In totaal kan een verdachte dus maximaal zes uur en zes keer vierentwintig uur worden vastgehouden in een politiecel.

Bewaring en gevangenhouding

Is het onderzoek nog niet klaar en zijn er voldoende redenen om de verdachte langer aan te houden, dan kan de Rechter-Commissaris bepalen dat de verdachte voor de duur van veertien dagen in bewaring wordt gesteld. Het woord ‘bewaring’ betekent in dit geval dat de verdachte niet meer in een cel in het politiebureau mag verblijven, maar wordt overgebracht naar een Huis van Bewaring, waar meer faciliteiten zijn voor een langduriger verblijf.

Tenslotte kan voor afloop van deze periode van veertien dagen de Rechtbank besluiten dat een verdachte voor maximaal negentig dagen ‘in gevangenhouding’ blijft. Meestal komt in deze periode de zaak voor de rechter en kan de opgelegde straf direct worden uitgezeten. Of, bij vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging, krijgt de verdachte zijn vrijheid weer terug.