Ga naar content

Negen vragen over proactief controleren

Laatste update:

Den Haag - Wie een klacht heeft over een politiecontrole en vermoedt etnisch geprofileerd te zijn, kan dat sinds december 2016 melden via de politieapp. Die app is op dat moment uitgebreid met een klachtenmodule. Deze extra mogelijkheid biedt de politie sindsdien beter zicht op hoe vaak burgers zich etnisch geprofileerd voelen en of dit al dan niet terecht is. Negen vragen over proactief controleren.

Agenten spreker met bestuurder auto

1. De politie heeft het over ‘proactieve controles’. Wat zijn dat eigenlijk?

Proactieve controles zijn alle controles die politieagenten op eigen initiatief doen, zonder dat bijvoorbeeld de meldkamer een opdracht heeft gegeven. Agenten lopen, fietsen of rijden rond, en als ze afwijkende gedragingen of een verdachte situatie zien, dan gaan ze over tot een controle. Het uitvoeren van proactieve controles doen agenten vaak op basis van (jarenlange) ervaring en professionele intuïtie, maar moet altijd worden onderbouwd door objectieve gronden. Het leidmotief van elke politieambtenaar is ‘rechtvaardigheid’. De politie wil elke burger rechtvaardig behandelen. En dat gebeurt ook bij verreweg de meeste proactieve controles. Maar de politie realiseert zich ook dat onze ‘rauwe’ ervaringen op straat soms kunnen leiden tot vooringenomenheid. Het is belangrijk dat elke politieambtenaar zich hiervan bewust is.
De politie heeft eind 2017 een handelingskader gepresenteerd, dat als een richtsnoer dient voor alle agenten en helpt om het vakmanschap bij proactieve controles te vergroten.

2. Waarom is de app uitgebreid met een klachtenmodule?

De extra mogelijkheid op de app is in de eerste plaats bedoeld om het voor burgers makkelijker te maken een klacht in te dienen. Tot de komst van de app konden mensen alleen schriftelijk een klacht indienen. Of ze konden een speciaal – maar ook wat omslachtig – formulier op politie.nl gebruiken. Naast deze extra service voor mensen die een klacht willen indienen, is de app ook van groot belang voor de politieorganisatie. Politieagenten krijgen op straat of sociale media regelmatig beschuldigingen van etnisch profileren over zich heen. Deze app biedt de politie beter inzicht in hoe vaak burgers zich etnisch geprofileerd voelen. Ook kan de politie – na de klachtafhandeling – vaststellen hoe vaak de beschuldigingen al dan niet terecht zijn. Daarom besteedt de politie veel aandacht aan een goede registratie van zowel de klachten als de afdoening ervan.

3. Hoeveel klachten heeft de politie ontvangen?

Jaarlijks doet de politie naar schatting tienduizenden controles. In 2017 heeft de politie in totaal 46 klachten over etnisch profileren ontvangen, in 2018 waren dit er 43. Dankzij de app heeft de politie nu meer zicht op de omvang van deze problematiek. Maar deze cijfers zeggen lang niet alles. Er zullen bijvoorbeeld mensen zijn die geen klacht indienen, omdat ze niet geloven dat de politie er ook écht iets mee doet. De politie verzoekt mensen om hun klacht toch vooral te melden. De politie gaat met elke klacht serieus aan de slag en kan zo van deze incidenten leren. 

4. Hoe kunnen burgers hierover een klacht indienen?

U kunt de app downloaden via politie.nl. Ook kunt u de app van Controle Alt Delete downloaden. De politie werkt goed samen met Controle Alt Delete en met Amnesty International, en heeft hen bijvoorbeeld geholpen bij het ontwikkelen van een eigen app. Controle Alt Delete helpt mensen om hun klacht bij de politie kenbaar te maken.

5. Hoe kunt u een klacht indienen op de politie-app?

Op de politieapp kunt u de plaats, datum, tijd en persoonsgegevens invullen. Ook is er een vrij tekstveld om de aard van de klacht te beschrijven. De klachtenmodule biedt één standaardvraag: was er volgens de klager sprake van etnisch profileren? De politieapp verzendt de klacht automatisch naar de Afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK) van de betreffende politie-eenheid. VIK behandelt de klacht en neemt binnen vijf werkdagen contact op. De indiener kan zijn klacht dan toelichten en krijgt informatie over de vervolgprocedure.

6. En dan? Wat doet de politie vervolgens met de klacht?

Daarvoor heeft de politie een zorgvuldige procedure. Binnengekomen klachten beoordeelt de politie op een aantal criteria. Sommige klachten vallen af. Dat kan verschillende redenen hebben. Bijvoorbeeld omdat die klachten over een andere instantie gaan of omdat het anonieme klachten zijn. Klachten die (meer dan) een jaar na dato zijn ingediend, vallen ook af. Als een klacht niet in behandelingen wordt genomen, wordt de indiener van de klacht daar zo snel mogelijk over geïnformeerd. In 2017 zijn acht klachten niet in behandeling genomen, in 2018 waren dit er tien.

De klachtenprocedure is er op gericht om een klacht voor de burger naar tevredenheid af te ronden. Dit doet de politie door de betrokkenen  – de politiemedewerker en degene die de klacht heeft ingediend – met elkaar in gesprek te laten gaan. Dit lukt niet altijd, omdat de politie soms na herhaalde pogingen geen contact krijgt met de klagers, waardoor de procedure vroegtijdig wordt beëindigd. Als dit wel lukt, en zo’n gesprek naar tevredenheid plaatsvindt, wordt de procedure afgerond. In 2017 zijn er 31 klachten op deze wijze afgehandeld, in 2018 zijn dit er 25. 

Als burgers nog niet tevreden zijn, start fase twee. Dit betekent dat een onafhankelijke klachtencommissie de klager en de betreffende politieambtenaren hoort. Die commissie adviseert de politiechef vervolgens over de afdoening van de klacht. In 2017 en in 2018 werd één klacht alsnog naar tevredenheid afgehandeld in fase twee. Overige klachten waren nog in behandeling en waren opgeschort omdat aanvullend onderzoek nodig was.

7. Hoe bevallen de app en de klachtenprocedure?

De app functioneert goed en de politie is tevreden over de wijze waarop de klachtenprocedure is vormgegeven. De politie krijgt een steeds beter beeld van de aard en omvang van de klachten. Maar iedere klacht is er natuurlijk één te veel. En achter iedere klacht gaan verhalen schuil. Zowel van de klagers als van de politiemensen.

8. Wat gebeurt er als etnisch profileren is geconstateerd?

Dat verschilt per geval. Maar bewust etnisch profileren is discriminatie. En voor discriminatie zijn de afgelopen jaren disciplinaire straffen uitgedeeld. De politie gaat ervan uit dat politiemensen hun werk op een professionele manier willen doen. Zodat we niet alleen etnisch profileren voorkomen, maar ook beter uitleggen waarom we mensen controleren. En burgers minder het gevoel hebben dat dit niet zorgvuldig gebeurt.

9. Sommigen zeggen dat etnisch profileren juist goed werkt.

Behalve incidenteel succes, maakt het vooral veel kapot. Marokkaans-Nederlandse jongeren zijn oververtegenwoordigd in inbraakstatistieken. Je kunt zeggen: die groep controleren we vaker. Maar het aantal criminelen is maar een heel klein deel van de totale groep. Al controleer je tien mensen en je pakt daar één iemand van op. Dan nog zit je er negen keer naast. Die negen mensen heb je heel hard nodig voor tips of informatie. Maar die hebben dan een hekel aan de politie gekregen.

Hoe de politie in het algemeen met klachten omgaat, is te zien in deze infographic.