Ga naar content

Demonstraties

Demonstreren is een grondrecht. De overheid moet het demonstratierecht faciliteren en beschermen. De politie zal er alles aan doen om de uitoefening van het recht om te demonstreren mogelijk te maken, zo lang het vreedzaam verloopt en de veiligheid van demonstranten en omwonenden kan worden gewaarborgd.

Inhoudsopgave

Wat is de rol van de politie bij demonstraties?

De politie begeleidt in opdracht van de burgemeester demonstraties om de veiligheid voor demonstranten en de omgeving te bewaken. Daarom zijn we zichtbaar aanwezig en zijn we in contact met de demonstranten. Zo houden we een vinger aan de pols. Ons optreden is er op gericht om bij eventuele spanningen te de-escaleren, mocht het nodig zijn.  We treden op wannneer strafbare feiten worden gepleegd, gemaakte afspraken niet worden nagekomen of de gezondheid van demonstranten of omstanders in gedrang komt. We streven ernaar dat vrijheid en veiligheid bij iedere demonstratie in balans zijn.

Welke veiligheidsmaatregelen worden er genomen?

Bij iedere demonstratie worden door de burgemeester afspraken met de organisator van de demonstratie gemaakt en wegen wij vooraf op basis van actuele informatie af welke maatregelen passend en nodig zijn. We leggen vooraf contact met de organistoren om gezamenlijk afspraken te maken. We monitoren het verkeer dat naar de demonstratie gaat om te zorgen voor een goede doorstroming, maar ook willen we een beeld hebben van het aantal en de aard van de bezoekers. Wij willen bijvoorbeeld niet dat relschoppers zich mengen tussen het publiek dat op vreedzame wijze wil demonstreren. Ook gebruiken wij camerabeelden die op verschillenden manieren worden gemaakt.

Wie kan een demonstratie verbieden?

Het beperken of verbieden van een demonstratie is een bevoegdheid van de burgemeester. Volgens de website burgemeesters.nl kan die een demonstratie beperken om drie redenen: om wanordelijkheden te bestrijden of te voorkomen, bescherming van de gezondheid of in het belang van het verkeer.

Waarom wordt een demonstratie soms verboden?

Een burgemeester zal er alles aan doen om een demonstratie door te laten gaan. Demonstreren is immers een grondrecht. Of een grote demonstratie al dan niet wordt toegestaan en onder welke voorwaarden, wordt besproken in het overleg tussen de politiechef, de officier van de justitie en de burgemeester. Dit wordt de lokale driehoek genoemd. De burgemeester beslist uiteindelijk op basis van drie criteria: gezondheid, kans op wanordelijkheden en bescherming van het belang van het verkeer. Ook het optreden van de politie tijdens een demonstratie wordt – uiteraard in samenspraak – bepaald in deze driehoek. De politie bepaalt dus nooit zelfstandig of en hoe wordt opgetreden.

Welke regels zijn er voor demonstraties en manifestaties?

De belangrijkste regels als je vreedzaam wil demonstreren:

* Eenmansprotest aanmelden hoeft niet
* Demonstratie van te voren aanmelden moet
* Afspraken maken over verloop van demonstratie mag, maar is niet verplicht
* Alleen burgemeester kan beperkingen of voorwaarden opleggen
* Extra beperkingen gelden rond bijzondere locaties (ambassade, regeringsgebouwen, etc)
* Alleen burgemeester kan demonstratie verbieden
* Vergunning voor demonstreren bestaat niet

Tjdens de demonstratie:
* Politie mag vragen naar kennisgevingsformulier
* Alleen burgemeester kan demonstratie laten beëindigen
* Een demonstratie mag niet worden beeindigd  uitsluitend vanwege niet-aanmelden
* Politie mag vragen naar identiteitsbewijs, mits nodig voor opsporing of beveiliging

Voor meer informatie verwijzen we graag naar: 
https://www.burgemeesters.nl/bevoegdheden/manifestaties.

Hoe bepaalt de politie wat strafbaar is tijdens een demonstratie?

De politie (en dus de ook de Mobiele Eenheid) handhaaft de geldende wet- en regelgeving, zoals vastgelegd in het Wetboek van Strafrecht. Bij demonstraties is altijd de Wet Openbare Manifestaties (WOM) van toepassing. Als veel strafbare feiten tegelijkertijd worden gepleegd, probeert de politie zoveel mogelijk verdachten direct aan te houden. Ook achteraf kan de politie mensen aanhouden of opsporen, die strafbare feiten hebben begaan. Daarom maakt de politie ook vaak camerabeelden van demonstraties. Het houden van de demonstratie is geen vrijbrief voor het begaan van andere strafbare feiten. Alle overige wetgeving is normaal van toepassing

Wat is het maximum aantal demonstranten dat is toegestaan in tijden van corona?

De demonstranten dienen een onderlinge afstand van 1,5 meter aan te houden. Als dat niet mogelijk is op de demonstratielocatie, kan dat een reden zijn voor een burgemeester / voorzitter van de veiligheidsregio om de demonstratie te verbieden.

Kan de politie tijdens demonstraties bekeuringen uitdelen voor het overschrijden van de 1,5 meter maatregel?

Ja, agenten kunnen bekeuringen uitschrijven als er geen afstand wordt gehouden. De maatregelen in verband met de uitbraak van het coronavirus vervallen tijdens een demonstratie niet.

Als de demonstranten zich niet aan de regels houden?

Als demonstranten zich niet aan de regels houden, worden ze in eerste instantie door de organisatie en door de politie gewaarschuwd. Als de demonstranten niet luisteren, bevelen wij ze in opdracht van de burgemeester om weg te gaan. Doen ze dat niet, dan kan de burgemeester de demonstratie verbieden. Het is vervolgens aan de politie om dit besluit van de burgemeester uit te voeren. Als wij aanwijzingen geven aan het publiek en men deze niet opvolgt, kan dit leiden tot een strafrechtelijke vervolging. Demonstranten kunnen worden aangehouden voor overtreding van de Wet Openbare Manifestaties (WOM) of voor de andere strafbare feiten die zij plegen (vernieling / openlijke geweldpleging, mishandeling van politiemensen, etc.).

Waarom spreekt de politie zich niet uit over de reden van een demonstratie?

De politie is neutraal en handelt ook neutraal. Een professionele politieagent houdt zijn persoonlijke mening voor zich en mengt zich niet in de discussie, ongeacht de aard van de demonstratie.

Hoe gaat de politie om met vrijheid van meningsuiting en demonstratierecht?

Vrijheid van meningsuiting en demonstratierecht zijn grondrechten. De politie zorgt hierin voor de veiligheid van zowel de demonstranten als omstanders. Het demonstratierecht is echter geen vrijbrief voor het plegen van strafbare feiten of tot ongeregeldheden. Als de openbare orde en veiligheid in het geding zijn, zullen we daar in opdracht van de burgemeester tegen optreden. Wij streven ernaar dat vrijheid en veiligheid in balans zijn.

Wanneer mag de politie geweld gebruiken?

In het uiterste geval mag de politie geweld gebruiken. Dit geweldgebruik is aan strenge voorwaarden gebonden en wordt achteraf altijd getoetst. Het geweld moet altijd proportioneel zijn. Dat wil zeggen dat het zo gematigd mogelijk moet zijn en in verhouding moet staan tot de ernst van de gepleegde strafbare feiten en de weerstand die verdachten geven. Al het door de politie toegepaste geweld wordt vastgelegd en getoetst. Dat wil niet zeggen dat het geweld onterecht of buitenproportioneel is. Na iedere geweldsaanwending moeten wij onszelf afvragen of het toepassen van het geweld goed is gegaan, of de betreffende agent het goed heeft gedaan en het een volgende keer opnieuw zo zou doen. Zo leer je van het toepassen van geweld. Helaas gaat het niet altijd goed. De politie is niet onfeilbaar. Ook bij ons worden fouten gemaakt en wij leggen daarover altijd verantwoording af. Aan de politiechef, aan onafhankelijke commissies en als het moet ook aan de rechter. Optreden in ME-verband wordt achteraf ook altijd intern geëvalueerd. Als daar punten uit naar voren komen, nemen wij die op in onze trainingen. Hoewel het optreden de politie onder een vergrootglas ligt, zullen wij de stap vooruit blijven doen als dat nodig is.

Hoe bepaalt de politie de inzet van geweld?

De politie mag alleen geweld gebruiken als er geen andere opties zijn om het gewenste doel te bereiken. En ook dan is geweldtoepassing aan regels en voorwaarden gebonden. De keuze om geweld toe te passen of welk geweldsmiddel wordt  toegepast, is niet altijd de makkelijkste en moeten we vaak onder druk nemen. Geweldgebruik moet proportioneel en subsidiair zijn, dus passend in bij de situatie. Als we geweld inzetten, moeten we dit altijd verantwoorden en wordt beoordeeld of het geweld op de juiste manier is toegepast.

Hoe zet de politie geweld op de juiste manier in?

We trainen continu op de toepassing van geweld en agenten moeten toegepast geweld altijd verantwoorden, zodat we ervan kunnen leren. Al tijdens de opleiding leren agenten hoe ze met hun wapens en toepassing van ander geweld moeten omgaan. Eenmaal in dienst, volgen agenten vier keer per jaar een training en wordt hun kennis en fysieke vaardigheden getoetst. Onder meer fitheid, schietvaardigheid en aanhoudings- en zelfverdedigingstechnieken komen aan de orde. Ook wordt een agent getoetst op geweldsbeheersing, waarbij kennis van de wet met behulp van vragen en casussen wordt getest.
Als we geweld hebben gebruikt, moeten we dat altijd verantwoorden. Zijn of haar chef  toetst of het gebruikte geweld terecht was en kan besluiten de beoordeling ook door de eenheidschef te laten doen of zelfs te laten onderzoeken door de Rijksrecherche. Dat proces is belangrijk om het vertrouwen in de politie te behouden en er zelf van te leren, zodat we het de volgende keer weer beter kunnen doen.

Wanneer is er ME bij demonstraties?

Het inzetten van de Mobiele Eenheid (ME) is een bevoegdheid van het bevoegd gezag. Dit gebeurt op basis van de ambtsinstructie van de Nederlandse politie. Bij grote acties als protesten of massale demonstraties staat de ME vaak stand-by. Daarnaast is de ME veelal ook vanaf het begin bij demonstraties betrokken om die te begeleiden. Net als tijdens het dagelijks politiewerk treden zijn in contact met de demonstranten.
Indien de demonstratie dit nodig maakt dan kan men de uitrusting aanpassen tot in uiterste geval helm, schild etc.

Alle medewerkers van de ME verrichten dagelijks normaal politiewerk. ME’er zijn is dus een nevenfunctie. Voordat een politieagent bij de ME mag gaan werken, krijgt hij of zij een vier weken durende opleiding. Daarna is de een ME’er jaarlijks verplicht om minimaal veertig uur te oefenen. Lees hier meer over de Mobiele Eenheid.  

Wat doet de Aanhoudingseenheid?

De Aanhoudingseenheid (AE) is onderdeel van de Mobiele Eenheid en loopt meestal in burgerkleding tussen demonstranten. Zo vallen deze politiecollega's niet op en kunnen ze zien of er strafbare feiten worden gepleegd en wie de onruststokers zijn. Het doel van de AE is om de grootste raddraaiers te isoleren en te arresteren om zo de rust te herstellen.

In de video hieronder legt sectiecommandant Jos uit wat de AE doet en hoe dit team te werk gaat. 

Hier is een YouTube-video ingesloten. Deze kan niet getoond worden omdat u geen cookies accepteert. U kunt de video ook bekijken op http://www.youtube.com/watch?v=xcYh1qMgNrE