Ga naar content

Landelijk project bodycams

Sensoren zoals camera’s zijn niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Het is tegenwoordig gewoon om alles wat we meemaken te filmen en deze beelden te delen met anderen. Ook in het politiewerk wordt steeds meer gebruik gemaakt van sensoren en beeldtechnologie. Een van de camera’s die de politie inzet, is de bodycam: een kleine draagbare camera die op of aan het lichaam wordt bevestigd en die videobeelden en geluid kan registreren en/of opslaan.

Inhoudsopgave

Wat houdt het project bodycams in?

In december 2018 besloot de korpsleiding om 2000 bodycams in gebruik te gaan nemen. Dat besluit volgt op de proeftuinen die van 2017 tot en met 2018 hebben gedraaid. Het project bodycasms werkt het besluit van de korpsleiding uit en draagt zorg voor de implementatie.

Het project is verdeeld in vier deelprojecten:

  • verwerving: het uitvoeren van een verplichte Europese aanbesteding voor de bodycams;
  • opleiding: het opstellen en geven van gebruikerstrainingen om de bodycam professioneel te gebruiken;
  • ict: zorgen dat de technische infrastructuur zodanig functioneert dat de politiemedewerker ongehinderd gebruik kan maken van de bodycam;
  • organisatie: het voorbereiden van de uitrol in alle eenheden.

De inzet van bodycams is de afgelopen jaren op diverse manieren uitgeprobeerd. Verschillende experimenten hebben aangetoond dat het hulpmiddel inderdaad toepasbaar is, maar geven nog onvoldoende zicht op de daadwerkelijke effectiviteit en de meerwaarde voor het politiewerk. Welke bijdrage leveren de bodycams nu daadwerkelijk aan politiewerk? Wanneer kan een camera het best worden ingezet en aan welke technische aspecten moet worden voldaan? 

Het antwoord op al deze vragen is onderzocht in proeftuinen in het hele land. De focus in deze proeftuinen lag  op het gebruik van bodycams in de gebiedsgebonden politiezorg in de basisteams. Denk dan bijvoorbeeld aan de aanpak van veel voorkomende criminaliteit en tijdens horecadiensten. Ook het leren van ervaringen vormde een belangrijk doel van de proeftuinen. Aan het onderzoek werkten ook wetenschappers en onderzoekers mee. De onderzoeksuitkomsten hebben meegewogen bij het advies aan de korpsleiding.

Verbetert het dragen van bodycams de veiligheid?

De proeftuin in de Eenheid Amsterdam heeft laten zien dat het dragen van de bodycam op zichzelf niet zozeer de veiligheid verbetert, maar dat het dragen van de bodycam effect heeft op het gedrag van zowel de burger als de politie. Het gebruik van de bodycam versterkt het de-escalerend vermogen van de politieambtenaar. Politiemedewerkers die een bodycam dragen, voelen zich veiliger. Uit de pilot blijkt dat er minder agressie en geweld wordt gebruikt tegen politieambtenaren die uitgerust zijn met een bodycam.

Uit een reeks onderzoeken, die in lijn liggen met elkaar, wordt geconcludeerd dat er, om het de-escalerend effect te bereiken, bijzondere aandacht nodig is voor organisatorische en psychologische begeleiding van de politieambtenaar die de bodycam draagt. Alleen dan wordt het gewenste resultaat behaald. Dit maakt tevens duidelijk waarom een zorgvuldige voorbereiding van de implementatie nodig is.

Loopt de aanbestedingsprocedure? Zo ja, is er al een leverancier in beeld en welke?

De aanbesteding is in gang gezet. De doorlooptijd van de aanbestedingsprocedure is negen tot twaalf maanden. Naast de aanbestedingsprocedure zijn ook organisatorische aanpassingen nodig. Meer informatie hierover staat in de medio november 2019 beantwoorde Kamervragen. 

Wanneer is de verwachting dat de ongeveer 2000 bodycams aangeschaft en operationeel inzetbaar zijn?

De verwachting is dat eind 2020 alle bodycams (in fasen) aangeschaft en operationeel inzetbaar zijn.

Wat is een bodycam?

Een bodycam is een draagbare camera waarmee je beeld en geluid kunt opnemen en opslaan. Afhankelijk van het type, kan een bodycam extra functionaliteiten hebben, zoals:

  • uitkijkschermpje;
  • toevoegen van tijd, datum, gps-coördinaten;
  • inzoomen;
  • noodknop;
  • maken foto’s;
  • pre-recording;
  • verzenden van de opname naar een ander opslagmedium;
  • live streaming waardoor vanuit andere locaties direct meegekeken kan worden;
  • op afstand aan- en uit te zetten;

Waarom gebruikt de politie een bodycam?

Camera’s zijn niet meer weg te denken uit de maatschappij. Het is heel gewoon om te filmen wat we meemaken en om de opnamen te delen met anderen. Ook in het politiewerk wordt steeds meer gebruik gemaakt van camera’s. Een van de camera’s die de politie inzet, is de bodycam. Een bodycam kan bijvoorbeeld gebruikt worden als de-escalatie middel. Immers, waarschuwen dat het gedrag en datgene wat uitgesproken wordt gefilmd gaat worden, kan tot aanpassing van het gedrag leiden. Maar ook het vastleggen van strafbaar gedrag ter bewijsvoering is een toepassing van de bodycam. De onderzoeken in de proeftuinen gebeuren op basis van kaders die zijn beschreven in het inzetkader.

Waarom deed de politie onderzoek?

De politie wilde graag meer weten over de effecten en de meerwaarde van bodycams voor het politiewerk. Daarom experimenteerde de politie een aantal  maanden in alle eenheden met bodycams. Dit gebeurde in verschillende zogenoemde proeftuinen, waarin de focus lag op het werk in de basisteams van de politie.

Animatiefilm over bodycams

De politie gebruikt toch al langer bodycams?

Op veel plaatsen werkt de politie al geruime tijd met bodycams, maar er was onvoldoende zicht op de effecten van het gebruik van de bodycam. In welke gevallen en onder welke omstandigheden de camera’s daadwerkelijk een bijdrage leveren aan goed politiewerk is onderzocht in de proeftuinen.

Mag ik gefilmd worden?

Ja, op voor publiek toegankelijke plaatsen mag u gewoon gefilmd worden door een politieambtenaar met een bodycam. Het filmen gebeurt dan als uitvoering van de algemene politietaak (artikel 3 Politiewet 2012) en als vorm van ‘niet-stelselmatige observatie’. De bodycam wordt daarbij altijd openlijk en duidelijk zichtbaar gedragen.

Staat de bodycam altijd aan?

De bodycam die een politiemedewerker draagt, hoeft niet altijd aan te staan. Soms kan de politiemedewerker zelf beslissen wanneer hij op gaat nemen, soms doet de meldkamer dat op afstand, en soms staat de bodycam wel de hele tijd aan. Dit hangt af van de situatie en de afspraken die daarover zijn gemaakt.

Wat doet de politie met de gemaakte opnamen?

De politie bekijkt of de bodycamopnamen bruikbaar en/of noodzakelijk zijn voor het politiewerk. Bodycamopnamen die niet bruikbaar zijn, worden vernietigd. Opnamen die bruikbaar zijn voor het politiewerk kunnen, mits toegestaan volgens de wet, bijvoorbeeld gebruikt worden om daders op te sporen of als bewijs in een strafzaak. Daarnaast kunnen de opnamen gebruikt worden voor politie-onderwijs, training & coaching, in interne onderzoeken, bij klachtafhandeling en in organisatie- en wetenschappelijke onderzoeken.

Hoe lang blijven bodycambeelden bewaard?

Dat hangt af waarvoor de opnamen verzameld zijn en verwerkt worden. Voor alle situaties schrijft de Wet politiegegevens (Wpg) voor hoe lang de politiegegevens, en dus ook bodycamopnamen, verwerkt en bewaard mogen worden, en wanneer en door wie ze vernietigd moeten worden. 

Bodycamopnamen waarvan direct duidelijk is dat ze onbruikbaar zijn (bijvoorbeeld alleen lucht, geen audio) of die niet langer noodzakelijk zijn voor het doel waarvoor ze zijn verzameld of worden verwerkt, moeten zo spoedig mogelijk worden vernietigd. Dit besluit wordt binnen 4 weken genomen. 

Wat zijn mijn rechten als ik gefilmd ben?

U kunt schriftelijk een verzoek doen om kennisneming, verwijdering of aanpassing van uw persoonsgegevens. Meer informatie over politiegegevens en privacy vindt u op deze pagina

Wat is de doorlooptijd van de pilots?

De proefprojecten startten in juli 2017 en zijn geëindigd in mei 2018. De resultaten van de proefprojecten zijn vastgelegd in een rapport. Op basis van dit rapport is een advies opgesteld dat ter goedkeuring is voorgelegd aan de korpsleiding.

Welke bodycams zijn voor de pilots ingezet?

De volgende leveranciers hebben bodycams geleverd:

  • Zepcam;
  • Axon;
  • Vievu;
  • Embedded Accoustic (PDR);
  • Iwitness.

Hoe is de politie tot de keuze van de leveranciers gekomen?

De politie was reeds bekend met deze leveranciers en hun producten, omdat zij, toen de politie nog uit diverse korpsen bestond, producten bij deze leveranciers afnam. Om de voortgang van de proefprojecten niet te hinderen door onbekende, mogelijk niet werkende producten, heeft de politie gekozen voor deze leveranciers (proven technology).

Hoeveel bodycams worden er in de toekomst besteld?

Op basis van de resultaten van de proefprojecten is  inschatting gemaakt van het benodigd aantal. In het advies aan de korpsleiding is voorgesteld een aantal van 2000 aan te gaan schaffen.

Hoe schaft de politie bodycams aan in de tijd tussen afronding van de pilots en een eventuele (Europese) aanbesteding?

Na afronding van de pilot schaft de politie geen bodycams aan anders dan op basis van het resultaat van een gehouden aanbesteding. Bodycams die nu ingezet worden bij de operationele dienst en niet meer inzetbaar zijn vanwege een defect zullen in de tussentijd toch vervangen moeten worden. Dit gebeurt op basis van de afspraken die bij aanschaf zijn gemaakt.

Wat zijn de regels voor het gebruik van bodycams door de politie?

De regels rond het gebruik zijn terug te vinden in het zogeheten Inzetkader Bodycams bij operationeel gebruik.

Welke wettelijke richtlijnen zijn noodzakelijk zijn om zowel de privacy van agenten als die van burgers te waarborgen bij de operationele inzet van bodycams?

De wettelijke grondslag voor de inzet van de bodycams en het verkrijgen van de bodycam-opnamen ligt in artikel 3 van de Politiewet. De verwerking van opnamen vindt plaats op basis van de Wet politiegegevens. Deze wettelijke grondslag staat uitgewerkt in het Inzetkader Bodycams. De gebruikers van de bodycam en hun collega’s worden geïnstrueerd in het toepassen van het Inzetkader en de privacyaspecten die hierin zijn opgenomen.

Om te bereiken dat alleen opnames worden bewaard die nodig zijn voor de normale taakuitvoering van de politie, heeft de politie een extra beperking opgelegd. Die beperking houdt in dat binnen 28 dagen nadat de bodycam is gebruikt, moet zijn vastgesteld of de opname noodzakelijk is voor het doel waarvoor ze is verkregen. Alle vastgelegde opnamen die niet als zodanig worden aangemerkt worden binnen die termijn vernietigd. De politie heeft in het Inzetkader ook benoemd hoe moet worden om gegaan met de privacy van politiemedewerkers en hierover instemming gekregen van de Centrale Ondernemingsraad.

Zodra de definitieve keuze voor de technische infrastructuur achter de nieuwe bodycams is vastgesteld en de keuze voor de inrichting van de beheerorganisatie duidelijk is, wordt er tevens een nieuwe gegevensbescherming-effectbeoordeling (GEB) opgesteld.

Wordt de bodycam ingezet om etnisch profileren tegen te gaan?

De bodycam wordt niet ingezet om etnisch profileren tegen te gaan. Er is voor gekozen om de bodycam in te gaan zetten ter versterking van het de-escalerend vermogen van de politiemedewerker. Het Inzetkader bodycams, de afweging in welke situatie een politiemedewerker zal worden uitgerust met een bodycam, de instructie van de dragers, enz. is gericht op het inzetdoel ‘versterking de-escalerend vermogen’.

De politie voelt al jaren de noodzaak om actie te ondernemen tegen etnisch profileren. De politie heeft er voor gekozen om etnisch profileren terug te dringen aan de hand van bewustwording via het basispolitieonderwijs, trainingen en door instructie van de politiemedewerkers. Eind 2017 heeft de politie het Handelingskader Proactief controleren gepresenteerd. In dit handelingskader wordt onder andere uitgelegd hoe politiemensen burgers op objectiveerbare gronden selecteren voor een controle, hoe belangrijk een goede uitleg is en hoe de politie staande gehouden mensen goed kan bejegenen. Ook staat erin dat het belangrijk is om te reflecteren op de uitgevoerde controle: is het goed gegaan?

Wordt de Nationale ombudsman geraadpleegd bij de implementatie van de bodycam?

De Nationale ombudsman heeft in 2017 een verkennend onderzoek uitgevoerd naar het gebruik van bodycams door de politie. De bevindingen zijn ter harte genomen en verwerkt in het definitieve Inzetkader Bodycams. De ombudsman blijft de ontwikkelingen volgen. De politie neemt periodiek zelf het initiatief om de Ombudsman te informeren over haar vorderingen en over aanpassingen in het inzetkader.